Сенсорикалық ойынның пайдасы

 Мектеп жасына дейінгі балаларды жан-жақты дамыту – білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі. Баланың толыққанды дамуы үшін оның танымдық, эмоционалдық, қимыл-қозғалыс және сөйлеу қабілеттері қатар дамуы қажет. Осы бағытта тиімді әрі нәтижелі әдістердің бірі – сенсорикалық ойындар.

Сенсорикалық ойын – баланың қоршаған ортаны сезім мүшелері арқылы тануына бағытталған арнайы ұйымдастырылған ойын әрекеті. Бұл ойындар көру, есту, иіс сезу, дәм сезу және сипап-сезу түйсіктерін дамытуға негізделеді. Баланың алғашқы білімдері мен тәжірибесі дәл осы сенсорикалық қабылдау арқылы қалыптасады.

1. Сенсорикалық ойын ұғымы және оның маңызы

Сенсорикалық ойын – баланың заттардың қасиеттерін (түсі, пішіні, көлемі, салмағы, фактурасы, температурасы) сезіну арқылы танып-білуіне мүмкіндік беретін ойын түрі. Мұндай ойындарда бала еркін әрекет етіп, өз бетінше тәжірибе жинақтайды.

Мектеп жасына дейінгі кезең – сенсорикалық дамудың ең қарқынды уақыты. Егер осы кезеңде бала жеткілікті сенсорикалық тәжірибе алмаса, кейінгі оқу әрекетінде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Сондықтан сенсорикалық ойындар балабақшадағы оқу-тәрбие процесінің ажырамас бөлігі болуы тиіс.

Сенсорикалық ойындардың маңыздылығы:

• баланың табиғи қызығушылығын арттырады;
• өздігінен әрекет етуге үйретеді;
• танымдық белсенділігін күшейтеді;
• дамытушы орта қалыптастырады.

2. Сенсорикалық ойынның баланың танымдық дамуына әсері

Сенсорикалық ойындар баланың ойлау қабілетінің қалыптасуына тікелей ықпал етеді. Ойын барысында бала салыстыру, талдау, қорытынды жасау сияқты қарапайым логикалық әрекеттерді орындайды.

Мысалы:

• үлкен – кіші;
• қатты – жұмсақ;
• ауыр – жеңіл;
• ұзын – қысқа ұғымдарын ажырату арқылы баланың логикалық ойлауы дамиды.

Сондай-ақ сенсорикалық ойындар:

• зейінді тұрақтандырады;
• есте сақтау қабілетін арттырады;
• кеңістікті бағдарлау дағдысын қалыптастырады.

Балалар түстерді, пішіндерді, сандарды ойын арқылы жеңіл әрі тез меңгереді. Бұл олардың кейінгі оқу әрекетіне дайын болуына негіз қалайды.

3. Ұсақ қол моторикасының дамуына ықпалы

Сенсорикалық ойындардың маңызды бағыттарының бірі – ұсақ қол моторикасын дамыту. Саусақ қимылдарының дамуы баланың сөйлеу тілімен тығыз байланысты.

Құммен, сумен, дәндермен, ермексазбен, қамырмен ойнау:

• саусақ бұлшықеттерін жаттықтырады;
• қолдың икемділігін арттырады;
• жазуға дайындықты қалыптастырады.

Ғалымдардың зерттеуі бойынша, қол моторикасы жақсы дамыған балалардың сөйлеу қабілеті де жоғары деңгейде болады. Сондықтан сенсорикалық ойындар баланың тіл дамуына да жанама түрде ықпал етеді.

4. Сөйлеу тілін дамытудағы сенсорикалық ойындардың рөлі

Сенсорикалық ойындар баланың сөздік қорын байытуға, байланыстырып сөйлеуін дамытуға үлкен мүмкіндік береді. Ойын барысында тәрбиеші баламен диалог құрып, заттардың атауын, қасиеттерін атап отырады.

Мысалы:

• «Бұл қандай түс?»
• «Зат жұмсақ па, әлде қатты ма?»
• «Қайсысы үлкен?»

Осындай сұрақтар арқылы бала өз ойын сөзбен жеткізуге үйренеді. Сонымен қатар сенсорикалық ойындар:

• дыбыстарды ажыратуға;
• сөйлеу белсенділігін арттыруға;
• тілдік қарым-қатынасқа бейімдеуге көмектеседі.

5. Эмоциялық және психологиялық дамуына әсері

Сенсорикалық ойындар баланың эмоционалдық жай-күйіне жағымды әсер етеді. Әсіресе құммен, сумен, табиғи материалдармен ойнау баланы тыныштандырып, жағымды көңіл күй сыйлайды.

Сенсорикалық ойындардың психологиялық пайдасы:

• мазасыздықты төмендетеді;
• өзіне деген сенімділікті арттырады;
• жағымды эмоция қалыптастырады;
• ішкі қысымды жеңілдетеді.

Бұл ойындар тұйық, ұялшақ немесе ерекше білімді қажет ететін балалар үшін де өте тиімді.

6. Шығармашылық және қиялды дамыту

Сенсорикалық ойындар баланың қиялын дамытып, шығармашылық қабілетін ашады. Бала заттарды өз қалауы бойынша қолданып, жаңа бейнелер жасайды.

Мысалы:

• құмнан түрлі пішіндер жасау;
• дәндерден сурет құрастыру;
• табиғи материалдардан композиция жасау.

Мұндай әрекеттер:

• шығармашылық ойлауды дамытады;
• эстетикалық талғамды қалыптастырады;
• баланың дербестігін арттырады.

7. Әлеуметтік дағдыларды қалыптастыру

Топтық сенсорикалық ойындар барысында балалар бір-бірімен қарым-қатынас жасайды, ортақ ережені сақтауды үйренеді.

Нәтижесінде:

• бірлесіп ойнау дағдысы қалыптасады;
• кезек күтуге үйренеді;
• бір-біріне көмектесу, бөлісу қасиеттері дамиды.

Бұл дағдылар баланың қоғамда өз орнын табуына негіз болады.

Қорытынды

Сенсорикалық ойындар – мектеп жасына дейінгі балалардың жан-жақты дамуына бағытталған тиімді құрал. Ол баланың танымдық, тілдік, қимыл-қозғалыс, эмоционалдық және әлеуметтік дамуын қамтамасыз етеді.

Сондықтан сенсорикалық ойындарды:

• балабақшада оқу қызметінде;
• күнделікті режимдік сәттерде;
• үй жағдайында ата-аналармен бірлесе отырып қолдану өте маңызды.

Жүйелі түрде ұйымдастырылған сенсорикалық ойындар баланың болашақ оқу жетістігінің, тұлғалық дамуының берік негізін қалайды.